Er is een kleintje op komst en wat is dat spannend! Je leven op z’n kop, wat gaat er allemaal veranderen? Ga ik het allemaal wel goed doen? Kan ik dit wel? Heb ik al genoeg spullen? Heb ik de juiste maat luiers!? Maar voordat je antwoorden krijgt op al deze vragen zul je toch echt eerst die kleine op de wereld moeten zetten. De één kijkt meer tegen de bevalling op dan de ander. Vrij logisch want iedere vrouw is anders, ieder lijf is anders en elke beleving is ook weer anders. Eén ding heeft iedere bevalling in ieder geval gemeen en dat is dat het gepaard gaat met pijn.
Er is een kleintje op komst en wat is dat spannend! Je leven op z’n kop, wat gaat er allemaal veranderen? Ga ik het allemaal wel goed doen? Kan ik dit wel? Heb ik al genoeg spullen? Heb ik de juiste maat luiers!? Maar voordat je antwoorden krijgt op al deze vragen zul je toch echt eerst die kleine op de wereld moeten zetten. De één kijkt meer tegen de bevalling op dan de ander. Vrij logisch want iedere vrouw is anders, ieder lijf is anders en elke beleving is ook weer anders. Eén ding heeft iedere bevalling in ieder geval gemeen en dat is dat het gepaard gaat met pijn. De pijn die je voelt komt door het regelmatig samentrekken van je baarmoeder (weeën). Die samentrekkingen zorgen ervoor dat je baarmoedermond steeds een beetje meer open gaat staan en je baby uiteindelijk hier doorheen geboren kan worden. De meeste vrouwen voelen de weeën in hun buik, maar het is ook mogelijk om ze in je onderrug en/of je benen te krijgen. Tussen de weeën door is er tijd voor ontspanning en gebruik die ook!
Hoe je met die pijn omgaat is voor een groot deel aan jezelf en bedenk dus ook goed van tevoren wat voor jou werkt en niet voor een ander. Er zijn een hoop dingen die je zelf kunt doen om zo comfortabel mogelijk te zijn. Denk bijvoorbeeld aan ontspannen muziek, een leuke serie, een goede film, lekkere geurkaarsen, verschillende houdingen, warmte (bad, douche, kruik), massages, TENS (een apparaat wat je kleine schokjes kan geven), ademhalingsoefeningen en als laatst een bevallingscoach (doula) die je er doorheen helpt. Het belangrijkst is dat jij je er prettig bij voelt en positief bent. We weten dat als zwangere niet lekker in hun vel zitten, moe zijn ,negatieve gedachten hebben of angstig zijn, de pijn als meer heftig wordt ervaren. Terwijl als je positief gestemd bent, energiek en uitgerust bent, dan worden er lichaamseigen pijnstillers aangemaakt (endorfine). Er is bewijs dat je mogelijk een minder lange bevalling zou kunnen hebben, dat er meer spontane bevallingen plaatsvinden en dus minder kunstverlossingen, er wordt minder gebruikgemaakt van aanvullende pijnstilling en de baby zou sneller kunnen aanliggen voor borstvoeding. Iedere zwangere geeft uiteraard alles wat ze hebben. Het gaat tenslotte om de geboorte van je baby en als je je dat beseft kan je ineens heel erg veel! Toch kan het zijn dat de pijn je te veel wordt en dan zijn er zorgverleners die je kunnen helpen.
Sommige vrouwen vinden dat ze op “eigen kracht” moeten kunnen bevallen en vinden het een teleurstelling als pijnstilling toch nodig is. Ik zou graag willen dat we hiermee stoppen: er is geen goed of slecht!
Er bestaan verschillende behandelingen om de pijn minder te maken. Hieronder vier behandelingen opgesomd van minst naar best werkende interventie:
Prikken met steriel water
Deze behandeling is een vrij simpele interventie die uitgevoerd wordt door een verloskundige. Je krijgt letterlijk vier prikken met water in je onderrug en dat is het. Ze helpen dan ook alleen bij rugweeën, maar kunnen wel de hele bevalling geplaatst worden. De prikken worden als even vervelend ervaren en de pijnstilling houdt zo’n 45 minuten tot 2 uur aan. Het voordeel is dat je nog steeds kunt rondlopen en ze snel werken. Ook heeft het geen nadelen voor zowel moeder als kind. Houd er wel rekening mee dat niet alle
verloskundigen dit kunnen. Informeer hier eventueel vooraf naar.
Lachgas
Inmiddels kent iedereen lachgas. Dit komt voornamelijk doordat het populair is in het uitgaansleven en het frequent in het nieuws voorbij komt. Het is goed om te weten dat de lachgas die gedurende een bevalling gebruikt wordt een vele maal lagere concentratie is dan dat het als drugs gebruikt wordt. Lachgas kan niet overal gegeven worden. Geboortecentra of ziekenhuizen moeten hier speciale leidingen voor laten aanleggen, dus ook voor deze behandeling is het goed te informeren of dit mogelijk is. Bespreek dit soort dingen met je verloskundige en neem het mee in je geboorteplan. Je kunt lachgas jezelf toedienen. Zodra er een wee komt, zet je een kapje op je neus en mond en inhaleer je het lachgas. Het werkt heel snel, maar het werkt ook snel weer uit. Het werkt het beste in de laatste fase van de ontsluiting en als je het twee tot vier uur gebruikt. Ondanks dat het snel uitwerkt kan je er toch wat suf en draaierig van worden en dat is meteen de reden dat je niet meer uit je bed mag. De kans bestaat dat je dan niet meer goed op je benen kan staan. Ook kan je er misselijk van worden en moet je overgeven. De sufheid zorgt ervoor dat je de wee niet meer helemaal goed meekrijgt, maar dit kan er ook voor zorgen dat je de bevalling überhaupt niet helemaal onthoudt.
Morfinepomp
Om precies te zijn een infuus waardoor je jezelf remifentanil (een morfine-achtig medicijn) kan toedienen. Bij iedere wee kan je jezelf een shotje van dit medicijn geven. Net als bij lachgas werkt het heel snel en werkt het ook heel snel weer uit. Deze pijnbehandeling kan niet thuis of in een geboortecentrum gegeven worden. Hiervoor moet je in het ziekenhuis bevallen en moet er een arts beschikbaar kunnen zijn. De reden is dat je aan een monitor gekoppeld bent. Je bloeddruk, je hartslag en je zuurstofgehalte worden continu in de gaten gehouden. Het kan zijn dat je zelf iets minder snel en minder diep gaat ademhalen en als dit zo is, dan willen we dit kunnen zien om er vervolgens iets aan te doen. Voor je baby geldt hetzelfde, ook daar kan het effect hebben op de ademhaling. Maar zolang jouw baby nog bij jou in de buik zit, hoeft het gelukkig nog niet te kunnen ademhalen en dus maakt het helemaal niet uit. Dit is wel de reden dat je tijdens het persen dit medicijn niet meer mag gebruiken, want zodra je baby op de wereld is moet hij natuurlijk wel goed kunnen ademhalen. Remifentanil kan je het best gebruiken in de laatste paar uur van je ontsluiting, aangezien het voor twee tot vier uur de beste werking heeft. Ook van dit medicijn kan je suf worden en dus niet alles meer goed onthouden. Je blijft dus in bed liggen en aan de monitor vast zitten.
Ruggenprik
En dan de ruggenprik (epiduraal), de meest bekende (en tevens beste) vorm wanneer het gaat om medicamenteuze pijnstilling tijdens de bevalling. Door de toediening van pijnmedicatie ben je vanaf je buik tot aan je benen verdoofd. Voor de epiduraal moet je net zoals remifentanil bevallen in het ziekenhuis. Een epiduraal kan je gedurende de hele bevalling gebruiken en werkt ook net zo lang als dat er pijnmedicatie gegeven wordt. Alleen een anesthesioloog (arts - medisch specialist) kan de epiduraal plaatsen. Wat goed is om je te beseffen is dat anesthesiologen vaak niet per direct beschikbaar zijn en het dus handig is om van tevoren te bedenken of dit eventueel zou willen. Het kan namelijk best wel even duren voordat de prik gezet is, laat staan de pijnstilling zijn werk begint te doen. Voordat de prik gezet wordt zal eerst je baby voor 30 minuten gemonitord worden (CTG-meting). Als alles in orde is, wordt de anesthesioloog gebeld. In Nederland hebben we de regel dat de anesthesioloog binnen een uur naar de verloskamers moet komen. Wij zijn namelijk niet alleen maar werkzaam op de verloskamers, maar ook op de operatiekamers, de traumakamers, shock-room of eigenlijk overal in het ziekenhuis waar op dat moment een instabiele patiënt ligt. Mogelijk zijn we zelfs met een reanimatie bezig. Als we dan eenmaal op de verloskamer zijn doen we er ook zeker 20 minuten over om de ruggenprik te plaatsen en voordat de medicatie begint te werken zijn we nog eens 20 minuten verder. Alles bij elkaar opgezet zou je dus zomaar 1 tot 2 uur moeten wachten voordat je iets merkt van de pijnstilling.
Als je voor een epiduraal gekozen hebt moet je ook bij deze behandeling gemonitord worden (zelfde als bij remifentanil) en ook nu kan je niet meer uit je bed omdat je benen wat zwaarder aanvoelen en je er mogelijk niet meer goed op kan staan. Sommige ziekenhuizen bieden een “walking-epidural”. De concentratie van de medicatie is dan aangepast met als doel dat je kunt lopen terwijl je een epiduraal hebt.
Een epiduraal kent wat risico’s en mogelijke bijwerkingen voor zowel moeder als kind. Bij het plaatsen van de ruggenprik wordt een slangetje achtergelaten in je rug. Door dit slangetje an continu medicatie worden toegediend. De medicatie die gegeven wordt kan een lage bloeddruk geven, echter wordt dit gemonitord. Kortdurend een lage bloeddruk is niet zo erg, alleen willen we dit niet voor een langere tijd. Als we zien dat de bloeddruk langer laag blijft dan kunnen we je hier medicatie voor geven door het infuus. De medicatie kan ook jeuk geven, maar dit wordt over het algemeen niet als vervelend ervaren. Verder kan je koorts krijgen, waarvan we niet goed begrijpen hoe dit komt. Als dit zo is, zou je mogelijk een dag langer in het ziekenhuis moeten blijven. Ook is er een kans dat je langer moet persen en dat de baby middels een kunstverlossing geboren wordt.
Bij het plaatsen van de ruggenprik wordt een naald gebruikt en die is logischerwijs scherp.
Er zou dus een bloedvat geraakt kunnen worden of een zenuw. Dit is helemaal niet zo erg
en de kans dat hier ernstig letsel met blijvende schade mee wordt veroorzaakt is ontzettend klein. Als laatste kun je er hoofdpijn van krijgen, maar ook die kans is niet groot.
Ik kan niet vaak genoeg benadrukken dat het goed is op tijd te bedenken of je een epiduraal wilt ja of nee. Vaak is het in de laatste fase van de ontsluiting niet meer wenselijk om hem te plaatsen in verband met het tijdsbestek waar ik het eerder over had. Soms is het überhaupt niet mogelijk om een epiduraal te krijgen. Denk bijvoorbeeld aan patiënten met ziekten aan hun zenuwstelsel, stollingsafwijkingen, het gebruik van bloedverdunners of een infectie.
Mocht je twijfels hebben of jij geschikt bent, bespreek dan ook dit met je verloskundige.
Zoals ik al eerder zei is iedere vrouw, maar ook iedere bevalling andeders. Ook de
pijnbeleving is bij iedereen anders. Sommige vrouwen vinden dat ze op “eigen kracht”
moeten kunnen bevallen en vinden het een teleurstelling als pijnstilling toch nodig is. Ik zou graag willen dat we hiermee stoppen: er is geen goed of slecht! Het allerbelangrijkste is dat jij comfortabel bent en vervolgens prettig kunt terugkijken op je bevalling. Adequate
pijnstilling kan daarbij helpen!
Geschreven door Laura Jansen, Anesthesioloog Rode Kruis Ziekenhuis, Mama van Ted (Juli 2023)